ايران واري جنگ سبب تيل جي فراهمي ۾ بحران: آءِ اي اي پاران 400 ملين بيرل تيل جاري ڪرڻ جو اعلان
اسٽريٽ آف هرمز بند ٿيڻ کانپوءِ عالمي مارڪيٽن کي سنڀالڻ لاءِ 32 ملڪن جو گڏيل قدم، پر ماهرن موجب قيمتن ۾ مڪمل استحڪام اڃا ممڪن ناهي
ايران سان جاري جنگ ۽ وچ اوڀر ۾ وڌندڙ تڪرار سبب عالمي تيل جي فراهمي ۾ پيدا ٿيل بحران کي منهن ڏيڻ لاءِ عالمي توانائي اداري اعلان ڪيو آهي ته ان جا ميمبر ملڪ گڏيل طور ايمرجنسي ذخيرن مان 400 ملين بيرل تيل مارڪيٽ ۾ جاري ڪندا. هي قدم عالمي تيل مارڪيٽ کي مستحڪم ڪرڻ ۽ توانائي جي وڌندڙ قيمتن کي ڪنٽرول ڪرڻ جي ڪوشش طور ڏٺو پيو وڃي.
هي فيصلو ان پس منظر ۾ ڪيو ويو آهي جڏهن ايران طرفان اسٽريٽ آف هرمز ۾ سامونڊي آمدرفت کي سخت متاثر ڪيو ويو آهي. هي اهم سامونڊي رستو دنيا جي لڳ ڀڳ 20 سيڪڙو سامونڊي تيل ۽ قدرتي گئس جي واپار لاءِ استعمال ٿيندو آهي. جنگي حالتن، سامونڊي حملن ۽ سيڪيورٽي خدشن سبب ڪيترائي تيل کڻندڙ جهاز هن رستي تان گذرڻ کان پاسو ڪري رهيا آهن، جنهن سبب عالمي سطح تي تيل جي فراهمي ۾ وڏي رڪاوٽ پيدا ٿي آهي.
عالمي توانائي اداري جي 32 ميمبر ملڪن هن صورتحال کي غيرمعمولي قرار ڏيندي گڏيل طور تي پنهنجي اسٽريٽجڪ ذخيرن مان تيل جاري ڪرڻ تي اتفاق ڪيو آهي. ادارو ٻڌائي ٿو ته ميمبر ملڪن وٽ گڏيل طور تي لڳ ڀڳ 1.2 ارب بيرل سرڪاري ايمرجنسي تيل جا ذخيرا موجود آهن، جڏهن ته صنعتن وٽ به حڪومتي ذميواري هيٺ اضافي طور تقريباً 600 ملين بيرل تيل جا ذخيرا رکيل آهن. 400 ملين بيرل جاري ڪرڻ انهن سرڪاري ذخيرن جو لڳ ڀڳ هڪ ٽيون حصو بڻجي ٿو.
ماهرن موجب هي تيل هڪ ئي وقت مارڪيٽ ۾ نه ايندو، پر مختلف ملڪن جي حالتن ۽ مارڪيٽ جي ضرورتن مطابق تدريجي طور جاري ڪيو ويندو. ڪيترن ئي ملڪن وٽ تيل جا ذخيرا ريفائنرين، بندرگاهن ۽ اسٽوريج ٽرمينلن تي موجود آهن، تنهن ڪري انهن ذخيرن کي آهستي آهستي مارڪيٽ لاءِ دستياب ڪيو ويندو ته جيئن ريفائنريون وڌيڪ خام تيل خريد ڪري سگهن.
جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ عالمي مارڪيٽن ۾ تيل جي قيمتن ۾ تيزي سان اضافو ٿيو آهي. برينٽ خام تيل جي قيمت ڪجهه ڏينهن اندر تقريباً 70 ڊالر في بيرل مان وڌي 120 ڊالر جي ويجهو پهچي وئي هئي. بعد ۾ ڪجهه گهٽتائي باوجود قيمتون اڃا به بلند سطح تي برقرار آهن. توانائي مارڪيٽ ۾ غير يقيني صورتحال ۽ سپلاءِ جي گهٽتائي سبب قيمتن ۾ وڏي اتار چڙهاءُ جاري آهي.
توانائي ماهرن جو چوڻ آهي ته ايمرجنسي ذخيرا جاري ڪرڻ سان عارضي طور مارڪيٽ کي ڪجهه سهارو ملي سگهي ٿو، پر اهو بحران جو مڪمل حل ناهي. سندن خيال ۾ جيستائين اسٽريٽ آف هرمز ٻيهر مڪمل طور محفوظ نه ٿئي ۽ تيل کڻندڙ جهازن جي عام آمدرفت بحال نه ٿئي، عالمي سپلاءِ تي دٻاءُ برقرار رهندو.
ان سان گڏ ڪيترن ئي توانائي تجزيه نگارن خبردار ڪيو آهي ته مسئلو صرف خام تيل تائين محدود ناهي. خليجي علائقن مان برآمد ٿيندڙ تيل ۽ توانائي جي بنيادي ڍانچي تي حملن سبب ريفائنرين جي ڪم تي به اثر پيو آهي. ان ڪري ڊيزل، جيٽ فيول ۽ ٻين ايندھن جي فراهمي به متاثر ٿي سگهي ٿي، جنهن سان عالمي ٽرانسپورٽ ۽ صنعتن تي اثر پئجي سگهي ٿو.
عالمي توانائي اداري جو چوڻ آهي ته هي قدم تاريخ ۾ سڀ کان وڏو گڏيل ايمرجنسي تيل جاري ڪرڻ آهي. ان کان اڳ سڀ کان وڏي مقدار 2022 ۾ جاري ڪئي وئي هئي، جڏهن يوڪرين جنگ سبب عالمي توانائي مارڪيٽ متاثر ٿي هئي ۽ تقريباً 182.7 ملين بيرل تيل جاري ڪيو ويو هو.
ماهرن جو چوڻ آهي ته ايمرجنسي ذخيرا ڪنهن به ملڪ لاءِ محدود وسيلا هوندا آهن، تنهن ڪري انهن کي بار بار استعمال ڪرڻ ممڪن ناهي. هڪ دفعو اهي مارڪيٽ ۾ جاري ڪيا وڃن ٿا ته پوءِ انهن کي ٻيهر ڀرڻ لاءِ وقت ۽ وسيلا گهربل هوندا آهن. ان ڪري توانائي مارڪيٽ جي حقيقي استحڪام جو دارومدار آخرڪار خطي ۾ امن ۽ سامونڊي رستن جي بحالي تي ئي هوندو.