وچ اوڀر ۾ وڌندڙ جنگي باهہ: ايران، اسرائيل ۽ آمريڪا جي تڪرار سان سڄو خطو بحران ۾

وچ اوڀر ۾ ٿيندڙ جنگ کي سڀ کان خطرناڪ حالتن مان هڪ سمجھيو پيو وڃي۔ آمريڪا ۽ اسرائيل پاران ايران تي ڪيل گڏيل حملا هاڻي خطي جي ڪيترن ملڪن تائين پکڙجي ويا آهن۔ صرف ڪجھ ڏينهن اندر جنگ ايران جي حدن کان نڪري پوري خطي کي پنهنجي اثر هيٺ آڻي ڇڏيو آهي۔ ايران جي ڪيترن شهرن ۾ لڳاتار بمباري جاري آهي۔ تهران، اصفهان ۽ ڏکڻ وارن علائقن ۾ ڌماڪن جا آواز ٻڌڻ ۾ اچي رهيا آهن۔ اسرائيلي فوج جو چوڻ آهي تہ انهن حملا ايراني فوجي تنصيبات ۽ ميزائل مرڪزن تي ڪيا آهن تہ جيئن ايران جي جنگي صلاحيت گھٽجي وڃي۔ تهران جي اوڀر وارن رهائشي علائقن ۾ هڪ وڏو ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ گھٽ ۾ گھٽ چاليھہ شهري مارجي ويا۔ ڪيترائي گھر مڪمل طور تباہ ٿي ويا۔ مقامي رهواسين جو چوڻ آهي تہ ڌماڪن کان پوءِ علائقي ۾ باہ ۽ دونهون گھڻي دير تائين نظر ايندو رهيو۔ لورستان صوبي ۾ اسڪولن تي ٿيل حملن ۾ ٽن معصوم ٻارن جي موت جي تصديق ٿي آهي۔ انهن ۾ چوٿين جماعت جو شاگرد محمد صالح ساڪت، ستين جماعت جو امير علي چراغي ۽ ٻئين جماعت جي شاگردياڻي اناهيد رشڻو شامل آهن۔ اناهيد پنهنجي ماءُ سان گڏ مارجي وئي۔ ايراني صحت کاتي موجب جنگ ۾ مارجي ويل ماڻھن جي عمر اٺ مهينن کان وٺي اٺاسي ورهين تائين آهي۔ عورتن ۽ ٻارن جو انگ پڻ گھڻو آهي۔ هڪ ئي حملي ۾ مناب جي پرائمري اسڪول ۾ هڪ سئو اٺھٺ ٻار مارجي ويا جنهن سبب ملڪ ۾ وڏي ڏک ۽ ڪاوڙ پکڙجي وئي۔ جنگي حالتن سبب ايران ۾ انٽرنيٽ پڻ لڳ ڀڳ مڪمل بند ٿي ويو آهي۔ عالمي نگراني اداري نيٽ بلاڪس موجب ملڪ ۾ آن لائين رابطي جو نظام فقط هڪ سيڪڙو رهجي ويو آهي۔ نتيجي طور لڳ ڀڳ نوي ملين ماڻھو دنيا سان رابطو نہ ڪري سگھيا آهن۔ تهران جي آسمان تي تيل جي تنصيبات تي حملن کان پوءِ ڪارو دونهون پکڙجي ويو آهي۔ عالمي صحت اداري خبردار ڪيو آهي تہ اهڙي آلودگي خاص طور ٻارن، پوڙھن ۽ بيمار ماڻھن لاءِ خطرناڪ ٿي سگھي ٿي۔ ڪيترن علائقن ۾ تيل جھڙي مينهن جي رپورٽ پڻ ملي آهي۔ سياسي سطح تي بہ ايران اندر اهم تبديلي آئي آهي۔ ملڪ جي اسيمبلي آف ايڪسپرٽس آيت الله علي خامنئي جي پٽ مجتبيٰ خامنئي کي نئون سپريم ليڊر چونڊيو آهي۔ هي اعلان جنگ جي وچ ۾ ڪيو ويو جنهن کي ايران جي قيادت طرفان استحڪام جو پيغام قرار ڏنو ويو۔ نئين اڳواڻ جي چونڊ کان پوءِ ايراني فوج، انقلابي گارڊ، حڪومت ۽ پارليامينٽ سندس حمايت جو اعلان ڪيو۔ صدر مسعود پزشڪيان چيو تہ هي فيصلو ملڪ کي نئين طاقت ۽ وقار ڏانهن وٺي ويندو ۽ قوم جنگي دٻاءُ باوجود متحد رهندي۔ ڪجھ تجزيہ نگار چون ٿا تہ مجتبيٰ خامنئي جي قيادت سان ايران جي پاليسين ۾ تسلسل برقرار رهندو۔ جڏهن تہ ٻيا ماهر چون ٿا تہ هو علائقي سان نئين سفارتي ڳالھين جي ڪوشش بہ ڪري سگھي ٿو، خاص طور خليجي ملڪن سان لاڳاپن ۾ تبديلي آڻي سگھي ٿو۔ اسرائيلي دفاعي وزير اڳ ئي خبردار ڪري چڪو هو تہ جيڪڏهن ايران جي نئين قيادت پراڻي پاليسي جاري رکي تہ کيس بہ هدف بڻايو ويندو۔ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ بہ نئين اڳواڻ تي تنقيد ڪندي چيو تہ ايران وڏي غلطي ڪئي آهي۔ جنگ صرف ايران تائين محدود نہ رهي آهي۔ خليجي ملڪن تي بہ ميزائل ۽ ڊرون حملا شروع ٿي ويا آهن۔ ايران جو چوڻ آهي تہ اهي حملا دفاعي نوعيت جا آهن ۽ انهن جو مقصد آمريڪي فوجي اڏن کي نشانو بڻائڻ آهي جيڪي ايران خلاف استعمال ٿي رهيا آهن۔ قطر ۾ هڪ ئي ڏينهن سترهن بيلسٽڪ ميزائل ۽ ڇھہ ڊرون روڪيا ويا۔ دوھا جي آسمان تي رات جو ڌماڪن جا آواز ٻڌڻ ۾ آيا جڏهن دفاعي نظام ميزائلن کي تباہ ڪري رهيو هو۔ قطري حڪومت چيو تہ سڀئي حملا ناڪام بڻايا ويا ۽ ڪو جاني نقصان نہ ٿيو۔ قطر جي وزيراعظم چيو تہ ايران جو حملو ملڪ لاءِ وڏي مايوسي جو سبب بڻيو آهي ڇاڪاڻ تہ قطر جنگ ۾ غيرجانبدار رهڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو۔ باوجود ان جي، قطر اڃا تائين سفارتي رابطن کي جاري رکڻ جي ڳالھ ڪري رهيو آهي۔ سعودي عرب بہ بار بار ڊرون ۽ ميزائل حملن جو نشانو بڻجي رهيو آهي۔ شايبہ آئل فيلڊ تي ڪيترائي حملا ناڪام بڻايا ويا۔ رياض ۽ ٻين شهرن ۾ بہ هوائي دفاعي نظام کي سرگرم ڪيو ويو تہ جيئن ايندڙ خطرن کي روڪي سگهجي۔ الخرج شهر ۾ هڪ ميزائل رهائشي عمارت تي ڪري پيو جنهن ۾ ٻہ ماڻھو مارجي ويا ۽ ٻارهن زخمي ٿيا۔ سعودي اختيارين چيو تہ ايران جا الزام غلط آهن تہ سعودي جھاز ايران تي حملا ڪري رهيا آهن، جڏهن تہ سعودي عرب صرف دفاعي گشت ڪري رهيو آهي۔ بحرين ۾ بپڪو انرجيز جي ريفائنري تي ڊرون حملي سبب باہ لڳي وئي۔ ٻٽيھہ ماڻھو زخمي ٿيا جن ۾ ڪجھ ٻار پڻ شامل هئا۔ ملڪ جي اهم توانائي مرڪز کي نقصان پهچڻ سبب اقتصادي خدشا بہ وڌي ويا آهن۔ متحدہ عرب امارات ۾ بہ ڪيترائي ميزائل ۽ ڊرون روڪيا ويا۔ ڪجھ ميزائل سمنڊ ۾ ڪري پيا جڏهن تہ هڪ ڊرون ملڪ اندر ڪري تباہ ٿيو۔ روڪيل ميزائلن جي ٽڪرن سبب فجيرہ جي تيل واري علائقي ۾ باہ لڳي وئي۔ ڪويت بہ سخت حملا برداشت ڪري رهيو آهي۔ ملڪ جي امير قوم کي خطاب ڪندي چيو تہ موجودہ صورتحال بي مثال آهي ۽ ڪويت پنهنجي دفاع جو مڪمل حق رکي ٿو۔ فوجي جنازن ۾ هزارين ماڻھو شريڪ ٿيا جيڪي جنگ ۾ مارجي ويل اهلڪارن کي خراج پيش ڪري رهيا هئا۔ ايراني پاسداران انقلاب دعويٰ ڪئي آهي تہ ڪويت جي هڪ فوجي اڏي تي حملا ڪيا ويا جن ۾ تيل جا ٽينڪ ۽ آمريڪي هيليڪاپٽرن جا هنڌ تباہ ٿيا۔ ڪويت چيو آهي تہ ڪجھ حملا عراق جي سرزمين تان بہ ڪيا ويا آهن جنهن بابت بغداد کي آگاہ ڪيو ويو آهي۔ لبنان ۾ بہ جنگ جو نئون محاذ کلي ويو آهي۔ اسرائيل ۽ حزب الله وچ ۾ سخت ويڙھ جاري آهي۔ صرف هڪ هفتي اندر سوين ماڻھو مارجي ويا آهن جڏهن تہ هزارين زخمي ٿي چڪا آهن۔ ڪيترن علائقن مان ماڻھن کي لڏپلاڻ ڪرڻي پئي آهي۔ اسرائيلي جھازن بيروت جي ڏکڻ علائقن، بقاع وادي ۽ ڏکڻ لبنان تي حملا ڪيا آهن۔ ڪيترن ڳوٺن ۾ ماڻھن کي پنهنجا گھر ڇڏڻ لاءِ چيو ويو۔ امدادي ٽيمون پڻ نشانو بڻجڻ سبب امدادي ڪم متاثر ٿيو آهي۔ حزب الله بہ جواب ۾ اسرائيل تي ميزائل فائر ڪيا آهن۔ اتر اسرائيل جي شهرن ۾ سائرن وڄيا ۽ ماڻھو پناہ گاهن ڏانهن ڊوڙيا۔ ڪجھ حملن جو نشانو اسرائيل جي اهم مواصلاتي مرڪزن کي بہ بڻايو ويو آهي۔ لبنان جي پارليامينٽ جنگي حالتن سبب چونڊون ملتوي ڪري ڇڏيون آهن۔ صدر جوزف عون عالمي برادري کان فوري جنگبندي جي اپيل ڪئي آهي ۽ تجويز ڏني آهي تہ لبناني فوج سرحدي علائقن ۾ مڪمل ڪنٽرول سنڀالي۔ ترڪي بہ هن بحران ۾ غير ارادي طور شامل ٿي ويو آهي۔ ايران جا ڪجھ ميزائل ترڪي جي فضائي حدن ۾ داخل ٿي ويا جن کي نيٽو دفاعي نظام تباہ ڪيو آھي۔ هڪ ميزائل جا ٽڪرا غازي عينتاب ۾ ڪريا جنهن بعد انقرہ سخت احتجاج ڪيو۔ ترڪي جي صدر رجب طيب اردگان چيو آهي تہ ملڪ جو بنيادي مقصد جنگ کان پاڻ کي پري رکڻ آهي۔ پر جيڪڏهن ترڪي جي سرزمين يا عوام کي خطرو ٿيو تہ مناسب قدم کنيا ويندا۔ عراق بہ ڏکي صورتحال کي منهن ڏئي رهيو آهي۔ بغداد ۽ اربيل جي ويجھو ڊرون حملا روڪيا ويا آهن جتي آمريڪي فوجي موجود آهن۔ حڪومت چيو آهي تہ عراق جي سرزمين کي پاڙيسري ملڪن خلاف استعمال ٿيڻ نہ ڏنو ويندو۔ جنگ جي اثر عالمي معيشت تي بہ ظاهر ٿي رهيا آهن۔ تيل جي قيمت اوچتو وڌي هڪ سئو پندرهن ڊالر في بيرل کان مٿي ٿي وئي آهي۔ ڪيترائي تيل جا جھاز هرمز جي آبنائي وٽ بيٺل آهن ڇاڪاڻ تہ سامونڊي رستا غير محفوظ ٿي ويا آهن۔ ايشيا ۽ يورپ جي اسٽاڪ مارڪيٽن ۾ بہ سخت گھٽتائي آئي آهي۔ جاپان جي نڪي انڊيڪس ۾ وڏو زوال ڏٺو ويو جڏهن تہ ڏکڻ ڪوريا جي مارڪيٽ ۾ سرڪٽ بريڪر لڳائڻو پيو۔ سيڙپڪار خطي جي غير يقيني صورتحال سبب پريشان آهن۔ اقتصادي ماهرن جو چوڻ آهي تہ جيڪڏهن جنگ ڊگھي هلي تہ عالمي واڌ ويجھ سست ٿي سگھي ٿي۔ توانائي جي وڌندڙ قيمتن سان مهانگائي جو دٻاءُ بہ وڌندو جنهن جو اثر دنيا جي عام ماڻھن تائين پهچندو۔ انساني صورتحال بہ انتهائي ڳڻتي جوڳي بڻجي وئي آهي۔ ايران ۽ لبنان ۾ هزارين ماڻھو زخمي ٿي چڪا آهن ۽ لکين ماڻھو پنهنجا گھر ڇڏي رهيا آهن۔ اسپتالون زخمين سان ڀرجي ويون آهن ۽ طبي سامان جي کوٽ پيدا ٿي رهي آهي۔ پاڻي جي تنصيبات تي حملا پڻ خطري جي علامت سمجھيا پيا وڃن۔ خليجي ملڪن ۾ پيئڻ جو گھڻو پاڻي سمنڊ مان صاف ڪري فراهم ڪيو ويندو آهي۔ جيڪڏهن اهي مرڪز تباہ ٿيا تہ لکين ماڻھن کي پاڻي جي شديد کوٽ کي منهن ڏيڻو پوندو۔ غزہ ۾ بہ صورتحال وڌيڪ خراب ٿي رهي آهي۔ امدادي ادارا چون ٿا تہ علائقي ۾ اڳ ئي کاڌي ۽ دوائن جي کوٽ آهي ۽ نئين جنگ سبب عالمي ڌيان گھٽجي ويو آهي جنهن سان بحران وڌيڪ گھرو ٿي رهيو آهي۔ لبنان مان هزارين شامي پناهگير واپس شام ڏانهن وڃڻ تي مجبور ٿي رهيا آهن۔ سرحدي علائقن ۾ ماڻھو پيدل سفر ڪري رهيا آهن ڇاڪاڻ تہ پل اڳ ۾ ئي تباہ ٿي چڪا آهن۔ علائقي ۾ هڪ نئون انساني بحران جنم وٺي رهيو آهي۔ سفارتي سطح تي بہ سرگرميون جاري آهن۔ چين، يورپ ۽ ڪيترائي عرب ملڪ جنگبندي لاءِ ڪوشش ڪري رهيا آهن۔ ڪيترن اڳواڻن چيو آهي تہ جيڪڏهن تڪرار وڌيڪ وڌيو تہ پورو خطو وڏي تباهي کي منهن ڏئي سگھي ٿو۔ عالمي تجزيہ نگار چون ٿا تہ شايد جنگ ڪجھ هفتن تائين جاري رهي ۽ پوءِ سفارتي معاهدي سان ختم ٿئي۔ پر في الحال صورتحال غير يقيني آهي ۽ هر ڏينهن نوان خطرا سامهون اچي رهيا آهن۔ ايران جو چوڻ آهي تہ هو وجودي خطري کي منهن ڏئي رهيو آهي ۽ ان ڪري سخت جواب ڏئي رهيو آهي۔ ٻئي طرف آمريڪا ۽ اسرائيل چون ٿا تہ سندن مقصد ايران جي ميزائل ۽ فوجي صلاحيت کي ختم ڪرڻ آهي۔ ان سڄي بحران ۾ عام ماڻھو سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿي رهيا آهن۔ شهرن ۾ خوف، لڏپلاڻ ۽ غير يقيني صورتحال وڌي رهي آهي۔ والدين پنهنجن ٻارن جي حفاظت لاءِ پريشان آهن ۽ ڪيترن خاندانن کي پنهنجا گھر ڇڏڻا پيا آهن۔ جڏهن تہ سفارتڪار امن جو رستو ڳولڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن، زمين تي جنگ اڃا جاري آهي۔ آسمان ۾ ميزائلن جون لڪيرون نظر اچن ٿيون ۽ ڪيترن شهرن ۾ سائرن ماڻھن کي خطري کان خبردار ڪن ٿا۔ مستقبل اڃا واضح ناهي۔ پر هڪ ڳالھ يقيني آهي تہ هي جنگ وچ اوڀر جي سياست، معيشت ۽ سماج تي گھرو اثر ڇڏيندي۔ دنيا جون نظرون هاڻي هن بحران تي لڳل آهن ۽ سڀ امن جي اميد ڪري رهيا آهن۔