دنيا
ايران تي حملا، اسرائيل ۾ ميزائل سائرن، لبنان ۾ لڏپلاڻ جو وڏو بحران
ايران-اسرائيل جنگ شدت اختيار ڪري وئي، لبنان ۾ لکين ماڻهو بي گهر، خطي ۾ ڇڪتاڻ وڌي وئي آھي.
وچ اوڀر ۾ جاري جنگ هاڻي هڪ اهڙي موڙ تي پهچي چڪي آهي، جتي صرف فوجي محاذ نہ، پر شهري زندگي، علائقائي سلامتي، سفارتڪاري ۽ عالمي معيشت سڀ هڪ ئي وقت دٻاءَ هيٺ اچي ويا آهن. ايران تي آمريڪا ۽ اسرائيل جا حملا جاري آهن، اسرائيل اندر ايراني ميزائلن سبب سائرن وڄي رهيا آهن، جڏهن تہ لبنان ۾ حالتون تيزي سان هڪ وڏي انساني الميي ڏانهن وڌي رهيون آهن.
تازين حالتن مان اهو صاف ظاهر ٿئي ٿو تہ هي جنگ هاڻي ڪنهن هڪ ملڪ يا هڪ سرحد تائين محدود نہ رهي آهي. تهران کان بيروت تائين، تل ابيب کان خليج تائين، ۽ آبنائي هرمز کان عراق تائين، هر هنڌ بيچيني، خطرو ۽ غيريقيني وڌي رهي آهي. عالمي ادارا ڇڪتاڻ گھٽائڻ جي اپيل ڪري رهيا آهن، پر زمين تي جنگي منظر وڌيڪ ڳرا ٿيندا پيا وڃن.
ايران جو سخت موقف
ايران اڳ ئي چٽي نموني اعلان ڪري چڪو آهي تہ جنگ جو خاتمو ڪڏهن ۽ ڪيئن ٿيندو، ان جو فيصلو تهران ڪندو، واشنگٽن نہ. ان بيان مان ظاهر آهي تہ ايران هاڻي پسپائي بدران ڊگھي مقابلي جي ذهنيت اختيار ڪري چڪو آهي. اڳوڻين رپورٽن موجب ايران ۾ بمباري سبب وڏي پيماني تي جاني نقصان ٿيو آهي ۽ ڪيترن ئي رهائشي علائقن، سرڪاري ماڳن ۽ بنيادي ڍانچي کي نقصان پهتو آهي.
اڄ جي رپورٽن موجب رات دير سان تهران جي مهرآباد ايئرپورٽ ڀرسان ڌماڪن جا منظر ڏٺا ويا. وڊيوز ۾ لڳاتار ڌماڪا ۽ دونهون اڀرندي نظر آيو. ساڳئي وقت مرڪزي تهران جي ڪجھ حصن ۾ بہ حملي جون خبرون مليون. هڪ رپورٽ موجب شهر ۾ بئنڪ جي عمارت کي نشانو بڻايو ويو، جنهن ۾ گھٽ ۾ گھٽ هڪ ملازم مارجي ويو.
انهن حملن مان اهو تاثر ملي ٿو تہ هاڻي جنگ رڳو فوجي تنصيبات تائين محدود نہ رهي آهي، پر شهري علائقن جي روزمرہ زندگي بہ سڌي طرح ان جي لپيٽ ۾ اچي رهي آهي.
اسرائيل تي ميزائل حملا ۽ دفاعي نظام جي آزمائش
ٻئي طرف اسرائيل ۾ بہ رات ۽ صبح جا ڪلاڪ پريشانيءَ ۾ گذريا. مختلف رپورٽن موجب ايران طرفان ميزائلن جون هڪ کان وڌيڪ لھرون فائر ڪيون ويون، جن سبب مرڪزي اسرائيل ۾ سائرن وڳا. اسرائيلي ذريعن دعويٰ ڪئي تہ گھڻا ميزائل هوا ۾ ئي تباہ ڪيا ويا، پر انهن حملن ماڻھن ۾ خوف، بيچيني ۽ جنگ جي ڊگھي ٿيڻ بابت خدشا وڌيڪ وڌائي ڇڏيا آهن.
لبنان: جنگ جو سڀ کان ڏکوئيندڙ چهرو
هن سڄي تڪرار ۾ جيڪڏهن سڀ کان وڌيڪ دل ڏاريندڙ صورتحال ڪٿي نظر اچي ٿي، تہ اها لبنان ۾ آهي. گڏيل قومن جي ترجمان اسٽيفان دوجاريڪ چيو آهي تہ اسرائيلي فوج جي جبري لڏپلاڻ وارن حڪمن سبب لکين ماڻھو خطري هيٺ اچي ويا آهن. ھن چيو، لٽاني نديءَ جي ڏکڻ وارن علائقن، بعلبڪ، بقاع وادي ۽ بيروت جي ڏکڻ وارن مضافات ۾ رهندڙ تقريباً سموري آبادي هاڻي جنگي حالتن جي ور چڙھيل آهي.
گڏيل قومن وڌيڪ خبردار ڪيو آهي تہ اسپتالون ۽ صحت مرڪز زخمين جي وڌندڙ انگ سبب سخت دٻاءَ ۾ آهن، جڏهن تہ ڪيترائي بي گھر ماڻهو، جيڪي اڳ ئي دل، گڙدن، شگر يا ٻين دائمي بيمارين ۾ ورتل آهن، علاج کان محروم ٿي رهيا آهن. لبناني حڪومت موجب جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ هينئر تائين لڳ ڀڳ 7 لک 60 هزار ماڻھو بي گھر ٿي چڪا آهن.
بيروت ۽ ڏکڻ لبنان تي نوان حملا
رات دير سان بيروت جي مرڪزي علائقي عائشہ بڪّار ۾ هڪ گھڻ ماڙ عمارت تي اسرائيلي حملي جي رپورٽ سامهون آئي. ان کان اڳ بہ بيروت جي ڏکڻ وارن مضافات تي شديد حملا ٿيا هئا، جن جا ڌماڪا شهر جي ڪيترن ئي حصن ۾ ٻڌا ويا. مقامي رپورٽرن موجب زمين ڏڪي وئي ۽ درين جا شيشا پري پري تائين ڪنبڻ لڳا.
صرف بيروت ئي نه، پر بقاع وادي ۽ ڏکڻ لبنان جا ڪيترائي شهر ۽ ڳوٺ بہ رات جي حملن جي زد ۾ رهيا. لبنان جي صحت واري وزارت ٻڌايو تہ هڪ لبناني ريڊ ڪراس جو پيرا ميڊڪ بہ فوت ٿي ويو، جيڪو ان ايمبولينس ۾ سوار هو، جيڪا زخمين کي کڻڻ لاءِ وڃي رهي هئي ۽ حملي جو نشانو بڻجي وئي. وزارت ان واقعي کي سخت لفظن ۾ مذمت ڪندي چيو تہ طبي عملي ۽ ايمبولينسن کي نشانو بڻائڻ ڪنهن بہ صورت ۾ قبولڻ جوڳو ناهي.
جاني نقصان وڌندو پيو وڃي
ڏکڻ لبنان ۾ اڄ بہ مختلف حملن ۾ ماڻھو مارجي ويا. قانا، هناويہ، الحوش، زوطر الشرقيہ ۽ ٻين علائقن مان جاني نقصان جون خبرون مليون. هڪ حملي ۾ جويا شهر جو ميئر ۽ مقامي ڪائونسل جو هڪ ميمبر بہ مارجي ويو. رپورٽن موجب اهي ٻئي پنهنجي علائقي جي ماڻھن سان گڏ بيٺل هئا ۽ شهر نہ ڇڏيو هو.
اهڙن واقعن مان لڳي ٿو تہ لبنان ۾ هاڻي جنگ صرف سرحدي يا فوجي ڪارروائي نہ رهي آهي، پر اها سڌي طرح سماجي زندگي، مڪاني انتظاميا ۽ شهري تحفظ تي وار ڪري رهي آهي.
آبنائي هرمز تي خطرا ۽ عالمي پريشاني
وچ اوڀر جي هن جنگ جو هڪ انتهائي اهم پاسو آبنائي هرمز بہ آهي. هي اهو سامونڊي لنگھ آهي، جتان دنيا جي تيل ۽ گئس جو وڏو حصو گذري ٿو. اڳوڻين رپورٽن ۾ بہ خبردار ڪيو ويو هو تہ جيڪڏهن هتي صورتحال وڌيڪ خراب ٿي، تہ عالمي معيشت تي ان جا تمام سنگين اثر پئجي سگھن ٿا.
اڄ جي اپڊيٽن مان ظاهر ٿئي ٿو تہ اهو خطرو هاڻي وڌيڪ حقيقي بڻجي رهيو آهي. آمريڪا ايران کي خبردار ڪري رهيو آهي، سامونڊي سلامتي بابت نيون دعوائون اچي رهيون آهن، جڏهن تہ واپاري جھازن بابت بہ خطري جون خبرون سامهون اچي رهيون آهن. راس الخيمہ ويجھو هڪ ڪنٽينر جھاز کي نقصان پهچڻ واري رپورٽ ان غيريقيني کي وڌيڪ وڌائي ڇڏيو آهي.
جيڪڏهن آبنائي هرمز ۾ واپار رڪجي ٿو يا خطري هيٺ اچي ٿو، تہ ان جو اثر فقط تيل جي قيمتن تائين محدود نہ رهندو، پر خوراڪ، ڀاڻ، ٽرانسپورٽ ۽ روزمرہ جي شين تائين بہ پهچندو.
خليجي ملڪ بہ هاڻي سڌي دٻاءَ هيٺ
اڄ جي حالتن مان اهو بہ ظاهر ٿيو آهي تہ خليجي ملڪ هاڻي سڌي خطري جي دائري ۾ اچي ويا آهن. ڪويت ڊرون ڪيرائڻ جي دعويٰ ڪئي آهي، سعودي عرب شايبہ آئل فيلڊ ڏانهن ويندڙ ڊرون روڪڻ جو ٻڌايو آهي، بحرين ۾ خطري جا سائرن وڳا آهن، ۽ يو اي اي بہ پنهنجي فضائي دفاعي نظام جي ڪارروائيءَ جي تصديق ڪئي آهي.
قطر بار بار ڇڪتاڻ گھٽائڻ ۽ ڳالھين ڏانهن موٽڻ جي اپيل ڪري رهيو آهي. قطري قيادت جو چوڻ آهي تہ علائقي جي سلامتي رڳو علائقائي معاملو نه، پر عالمي مارڪيٽن ۽ توانائي جي فراهمي سان سڌي طرح لاڳاپيل مسئلو آهي.
سفارتي رستو اڃا غائب آھي
جيتوڻيڪ مختلف ملڪن ۽ عالمي ادارن طرفان جنگ روڪڻ جون اپيلون ٿي رهيون آهن، پر في الحال ڪو مضبوط سفارتي رستو سامهون نہ ٿو اچي. اڳوڻين رپورٽن موجب ايران واضح ڪري چڪو آهي تہ بنا پڪي ضمانت جي هو آمريڪا سان ڳالھين لاءِ تيار نہ ٿيندو. تهران جو مؤقف آهي تہ پهريان حملن جي مڪمل بندش ۽ مستقبل ۾ اهڙو قدم نہ کڻڻ جي خاطري ڏني وڃي.
واشنگٽن ۾ بہ جنگ بابت سوال وڌي رهيا آهن. آمريڪي سياسي حلقن ۾ اها ڳڻتي موجود آهي تہ جنگ جو مقصد ڇا آهي، ان جو دائرو ڪيترو وسيع ٿيندو، ۽ ڇا اهو وڌيڪ ڊگھي ۽ خطرناڪ مرحلي ۾ داخل ٿيڻ وارو آهي.
عام ماڻھو سڀ کان وڏي قيمت ادا ڪري رهيا آهن
هن سڄي بحران جو سڀ کان ڏکوئيندڙ پاسو اهو آهي تہ هر طرف عام ماڻھو ئي مار کائي رهيا آهن. تهران ۾ ڌماڪن جي ڊپ هيٺ ويٺل خاندان، بيروت مان سامان کڻي نڪرندڙ ماڻهو، ساحلي پٽي يا عارضي پناهگاهن ۾ رات گذاريندڙ ٻار، زخمين سان ڀريل اسپتالون، علاج کان محروم مريض، ۽ خوف وچان خالي ٿيندڙ پاڙا، اهي سڀ هن جنگ جي اصل تصوير آهن.
جڏهن گڏيل قومون چون ٿيون تہ آباديون “ھوسٽليٽيز” جي ور چڙھي ويون آهن، تہ ان جو سادو مطلب اهو آهي تہ ماڻھو هاڻي جنگ کي پري کان نہ، پر پنهنجي گهرن ۽ گھٽين ۾ محسوس ڪري رهيا آهن.
نتيجو
وچ اوڀر ۾ موجودہ جنگ هاڻي هڪ گھڻ رخي ۽ خطرناڪ علائقائي بحران جي صورت اختيار ڪري چڪي آهي. ايران تي حملا، اسرائيل ۾ ميزائلن جا سائرن، لبنان ۾ وڏي پيماني تي لڏپلاڻ، خليج ۾ وڌندڙ خطرا ۽ آبنائي هرمز تي بيچيني، اهي سڀ اشارا ٻڌائين ٿا تہ حالتون معمول ڏانهن واپس اچڻ بدران وڌيڪ سنگين رخ اختيار ڪري رهيون آهن.
جيستائين فوري ڇڪتاڻ گهٽائڻ، شهري آباديءَ جي حفاظت، طبي خدمتن جي بچاءَ ۽ بامعنيٰ سفارتي ڳالھين لاءِ سنجيدہ قدم نٿا کنيا وڃن، تيستائين هن جنگ جو نقصان رڳو فوجي ميدان تائين محدود نہ رهندو. ان جي لپيٽ ۾ ماڻهو، ملڪ ۽ پوري علائقي جو مستقبل اچي سگھي ٿو.