چڱو آئون هلان ٿو: گورنر هائوس ۾ ڪرسي بدلجي وئي

پاڪستان جي وفاقي حڪومت خميس ڏينھن سنڌ جي گورنر ڪامران ٽيسوري جي عهدي کي ختم ڪرڻ لاءِ قدم کنيو آهي. وزيراعظم شهباز شريف صدر آصف علي زرداري کي سمري موڪلي آهي جنهن ۾ سينيئر مسلم ليگ (ن) اڳواڻ نھال هاشمي کي سنڌ جو 35هون گورنر مقرر ڪرڻ جي سفارش ڪئي وئي آهي. وزيراعظم شهباز شريف خميس صبح اسلام آباد ۾ نھال هاشمي سان ملاقات ڪئي ۽ ان کان پوءِ باقاعدي طور صدر ڏانھن مقرري جي سمري موڪلي. ريڊيو پاڪستان مطابق هن خبر جي تصديق منجھند 2:29 وڳي ڪئي وئي. جڏهن صدر آصف علي زرداري ان سمري تي صحيح ڪندو ۽ نھال هاشمي حلف کڻندو، تڏهن ڪامران خان ٽيسوري پنهنجو عهدو ڇڏي ڏيندو. ٽيسوري 10 آڪٽوبر 2022 کان سنڌ جو 34هون گورنر رهيو آهي ۽ لڳ ڀڳ ٽي سال تائين هن عهدي تي رهيو. ٽيسوري جي دور جي شروعات کان ئي ڪيترائي تڪرار سامهون آيا. وڪيلن، عدالتن ۽ سنڌ جي قومپرست حلقن احتجاج ڪيا تہ هن نسلي ۽ لساني سياست کي هوا ڏني ۽ سنڌين خلاف تڪراري بيان ڏنا. انهن خدشن سبب هن جي خلاف مسلسل دٻاءُ وڌندو رهيو. هاڻوڪي حڪومت جي شروعات وقت هڪ سياسي ٺاه ٿيو هو جنهن تحت پيپلز پارٽي، جيڪا صدارتي عهدو رکي ٿي، سنڌ جي گورنر لاءِ ايم ڪيو ايم پاڪستان جي اميدوار کي قبول ڪيو هو، جڏهن تہ وفاقي حڪومت ۾ وزارتن جي ورهاست بہ طئي ٿي هئي. هاڻي اهو ٺاه ختم ٿي ويو آهي، جنهن کان پوءِ مسلم ليگ (ن) گورنر جو عهدو حاصل ڪري رهي آهي، جڏهن تہ صوبي ۾ حقيقي انتظامي اختيار اڃا بہ پيپلز پارٽي وٽ آهن. آگسٽ 2025 ۾، رٽائرڊ جج احمد علي گبول طرفان داخل ڪيل درخواست ۾ چيو هيو تہ “گورنر نسلي بنيادن تي سياست کي هٿي ڏني ۽ ڪراچي کي سنڌ کان الڳ ڪرڻ جون ڳالھيون ڪيون، جيڪي آئين ۾ ڏنل برابري ۽ صوبي جي سالميت جي ضمانتن جي خلاف آهن.” نسلي سياست جي الزامن ۾ گھيريل گورنرشپ ڪامران خان ٽيسوري، جيڪو ڪراچي ۾ ڄاول ڪاروباري آهي ۽ اردو ڳالھائيندڙ مھاجر برادري سان واسطو رکي ٿو، 2017ع ۾ ايم ڪيو ايم پاڪستان ۾ شامل ٿيو. 2022ع ۾ اتحادي حڪومت ٺهڻ بعد کيس سنڌ جو گورنر نامزد ڪيو ويو. سندس مقرري صدر عارف علوي 9 آڪٽوبر 2022ع تي آئين جي آرٽيڪل 101(1) تحت منظور ڪئي، ۽ هن ايندڙ ڏينھن حلف کنيو. پاڪستان جي آئين موجب گورنر جو عهدو گھڻو ڪري رسمي نوعيت جو هوندو آهي، پر ٽيسوري جي دور تي مسلسل الزام لڳندا رهيا تہ هن هن عهدي کي سياسي ۽ نسلي مقصدن لاءِ استعمال ڪيو. سنڌي قومپرست ڌرين بار بار احتجاج ڪيا تہ هن گورنر هائوس کي ايم ڪيو ايم پاڪستان جي سياسي ايجنڊا اڳتي وڌائڻ لاءِ استعمال ڪيو، جنهن سان سنڌ جي سنڌي ڳالھائيندڙ اڪثريت کي نظرانداز ڪيو ويو. تجزيانگارن مطابق ٽيسوري عوامي بيانن ۾ اهڙيون ڳالھيون ڪيون جن مان لڳندو هو تہ سنڌ کي نسلي بنيادن تي ورهائڻ جي ڳالھ ڪئي پئي وڃي. خاص طور تي ڪراچي کي سنڌ کان الڳ انتظامي حيثيت ڏيڻ بابت بيانن کي سنڌين جي توهين طور ڏٺو ويندو آهي. قومپرست حلقن جو چوڻ هو تہ اهڙيون ڳالھيون سنڌ جي مختلف برادرين ۾ ورهاست ۽ نفرت پيدا ڪن ٿيون. گورنر ٿيڻ کان اڳ تڪرارن جي تاريخ گورنر مقرر ٿيڻ کان اڳ بہ ڪامران ٽيسوري جو رڪارڊ تڪرارن سبب بحث هيٺ رهيو. نومبر 2008ع ۾ کيس ڪراچي ۾ “گولڊ سٽي” زمين اسڪينڊل جي سلسلي ۾ گرفتار ڪيو ويو هو. هي معاملو بدين ۾ قبرستان لاءِ ڏنل لڳ ڀڳ 80 ايڪڙ زمين جي الاٽمينٽ سان لاڳاپيل هو، جيڪا ان وقت جي وزيراعليٰ ارباب غلام رحيم (مسلم ليگ فنڪشنل) جي دور ۾ ڪئي وئي هئي. عدالتي رڪارڊ موجب، ٽيسوري بدين منتقل ڪرڻ دوران پوليس جي تحويل مان فرار ٿي ويو هو. ساڳئي عرصي دوران هڪ فائرنگ جي واقعي بابت داخل ڪيل ٻي ايف آءِ آر ۾ بہ سندس نالو شامل ڪيو ويو هو. بهرحال، اهي ڪيس گھڻو وقت غيرفعال رهيا ۽ آخرڪار ڪنهن بہ ڪيس ۾ سزا نہ ٿي. بعد ۾ 2017ع ۾ سنڌ هاءِ ڪورٽ ٽيسوري جي سون جي واپار سان لاڳاپيل قومي احتساب بيورو (نيب) جي هڪ جاچ ختم ڪري ڇڏي. اها جاچ لڳ ڀڳ 172.3 ملين رپين جي مبينا ڊفالٽ بابت هئي، جيڪا سون جي برآمدات سان لاڳاپيل ٻڌائي وئي هئي. نيب ان فيصلي خلاف سپريم ڪورٽ ۾ اپيل داخل ڪئي، پر ان معاملي ۾ بہ آخرڪار ڪا سزا سامهون نہ آئي. هاشمي سان اتحاد ۾ استحڪام آڻڻ جي اميد ايندڙ گورنر نھال هاشمي مسلم ليگ (ن) جو سينيئر ۽ تجربيڪار سياستدان آهي، جيڪو ڪيترن ئي ڏهاڪن کان پارٽي سان لاڳاپيل رهيو آهي. سندس مقرري کي گھڻو ڪري حڪمران اتحاد جي هڪ ڪوشش طور ڏٺو پيو وڃي، جنهن جو مقصد پيپلز پارٽي جي حڪومت هيٺ هلندڙ سنڌ سان لاڳاپن کي ٻيهر متوازن ڪرڻ ۽ انهن نسلي تڪرارن کي گھٽائڻ آهي جيڪي ٽيسوري جي دور ۾ وڌندا رهيا. ايم ڪيو ايم پاڪستان لاءِ هي تبديلي هڪ اهم سياسي نقصان طور ڏٺي پئي وڃي، ڇاڪاڻ⁠ تہ هاڻي پارٽي وٽ ان صوبي ۾ گورنر نہ هوندو جتي ان جو بنيادي ووٽر بنياد موجود آهي. ايندڙ مھينن ۾ اهم سوال اهو هوندو تہ ايم ڪيو ايم پاڪستان وفاقي اتحادي حڪومت ۾ پنهنجو ڪردار ڪيئن جاري رکندي، ۽ ڇا نھال هاشمي جي نسبتاً غير تڪراري شخصيت انهن نسلي ويڇن کي گھٽائي سگھندي جيڪي ٽيسوري جي دور ۾ پيدا ٿيا هئا. ٻئي طرف، ٽيسوري پنهنجي استعيفيٰ بابت ڪا بہ نشاني نہ ڏني هئي ۽ خميس ڏينھن هن طرفان ڪو بہ عوامي بيان جاري نہ ٿيو. سندس گورنرشپ ڪنهن عدالتي حڪم يا فوجداري سزا سبب ختم نہ ٿي، پر آئين جي آرٽيڪل 101(3) جي تحت ٿيندڙ سرڪاري عمل ذريعي ختم ٿي. آئين موجب گورنر صدر جي مرضي سان عهدو سنڀالي ٿو، ۽ جڏهن وزيراعظم جي صلاح تبديل ٿئي ٿي تہ گورنر بہ تبديل ٿي وڃي ٿو.