عورت مارچ بابت موجوده صورتحال ۾ اوهان کي ڇا ڄاڻڻ ضروري آهي؟

عورتن جي عالمي ڏينھن جي موقعي تي اسلام آباد ۾ عورت مارچ جي شرڪت ڪندڙن جي گرفتاري ۽ ان کانپوءِ سوشل ميڊيا تي پيدا ٿيل ردعمل پاڪستان ۾ عورتن جي حقن بابت بحث کي ٻيهر مرڪز ۾ آڻي ڇڏيو آهي. پوليس طرفان گرفتار ڪيل ڪارڪنن کي هڪ ڏينھن بعد آزاد ڪيو ويو، جڏهن تہ سول سوسائٽي ۽ انساني حقن جي تنظيمن عورتن سان مبينا بدسلوڪي جي الزامن جي جاچ جو مطالبو ڪيو آهي. پوليس موجب آچر ڏينھن اسلام آباد ۾ عورت مارچ جي ريلي کان اڳ 44 ماڻھن کي حراست ۾ ورتو ويو، جن ۾ 25 مرد ۽ 19 عورتون شامل هيون. گرفتار ٿيلن ۾ سماجي ڪارڪن ڊاڪٽر فرزانہ باري، سندس ٻه ڌيئرون ۽ انساني حقن جي ڪارڪن طاهرھ عبداللہ پڻ شامل هيون. پوليس جو چوڻ هو تہ گادي واري شهر ۾ ضابطہ فوجداري جي قلم 144 لاڳو هئي ۽ ضلعي انتظاميا طرفان مارچ لاءِ اين او سي جاري نہ ڪيو ويو هو. ڪارڪنن جي آزادي کانپوءِ نيشنل پريس ڪلب اسلام آباد ۾ پريس ڪانفرنس ڪندي عورت مارچ جي منتظم ڊاڪٽر فرزانہ باري چيو تہ کين خبر هئي تہ قلم 144 لاڳو آهي، پر سول سوسائٽي اهڙي ڪنهن قانون کي قبول نہ ٿي ڪري جيڪو بنيادي حقن جي خلاف هجي. “اوھان اسان کان احتجاج ڪرڻ جو حق نہ ٿا کسي سگھو. دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ اهڙا احتجاج ٿيا پر اسان کي روڪيو ويو ۽ چيو ويو تہ خودڪش حملي جو خطرو آهي،” هن چيو. هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان (ايڇ آر سي پي) جي سيڪريٽري جنرل حارث خليق الزام هنيو تہ گرفتار ڪيل عورتن سان بدسلوڪي ڪئي وئي. “عورتن کي ڌڪا ڏنا ويا، ماريو ويو، کين وارن کان ڇڪي گھليو ويو ۽ زبردستي جعلي حلف نامن تي صحيحون ڪرڻ لاءِ چيو ويو،” هن دعويٰ ڪئي. حارث خليق مطالبو ڪيو تہ واقعي جي مڪمل جاچ ڪئي وڃي ۽ ذميوارن خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي. پيپلز پارٽي جي هيومن رائيٽس سيل جي اطلاعات سيڪريٽري طارق محمود غوري پڻ دعويٰ ڪئي تہ گرفتار ڪارڪنن جا رشتيدار جڏهن پوليس اسٽيشن پهتا تہ کين بہ حراست ۾ ورتو ويو. “انھن کي اهڙو حلف نامو صحيح ڪرڻ تي مجبور ڪيو ويو جنھن ۾ لکيل هو تہ اهي مستقبل ۾ اهڙين سرگرمين ۾ حصو نہ وٺندا. ڌيئرن کي آزاد ڪرائڻ لاءِ کين اهو صحيح ڪرڻو پيو،” غوري چيو. پريس ڪانفرنس دوران اهو بہ چيو ويو تہ وڪيلن کي گرفتار ڪارڪنن سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نہ ڏني وئي ۽ ڪجھ هنڌن تي مرد پوليس اهلڪارن عورتن جي جسماني تلاشي ورتي. سوشل ميڊيا تي سخت ردعمل گرفتارين جي خبر سامھون اچڻ کانپوءِ سوشل ميڊيا تي بہ سخت ردعمل ڏٺو ويو. ڪيترن صارفين سوال اٿاريو تہ جڏهن ملڪ ۽ دنيا ڪيترن ئي بحرانن کي منھن ڏئي رهي آهي تہ عورتن جي پرامن مارچ کي ڇو خطري طور پيش ڪيو ويو. صارف ببلز خانم لکيو تہ عورت مارچ جي شرڪت ڪندڙن جي گرفتاري ان ڳالھ جو ثبوت آهي تہ اها تحريڪ ڪنهن پرڏيهي فنڊنگ سان نہ هلي رهي. “جيڪڏهن اهو پرڏيهي فنڊنگ سان هجي ها تہ ڪو بہ انهن کي ڪير هٿ لاهڻ جي جرئت نہ ڪري ها.” صحافي عبسا ڪومل پڻ حڪومت تي تنقيد ڪندي چيو تہ جيڪڏهن رياست پنهنجي گادي واري شهر ۾ عورتن جي پرامن احتجاج کي برداشت نہ ٿي ڪري سگھي تہ پوءِ کيس افغانستان ۾ عورتن جي حقن بابت ڳالھائڻ جو اخلاقي جواز ناهي. ڪيترن صارفين وزيراعظم شهباز شريف جي عورتن جي عالمي ڏينھن واري پيغام تي بہ تنقيد ڪئي، جنھن ۾ هن پاڪستاني عورتن جي خدمتن کي ڀيٽا پيش ڪئي هئي. صحافي اسد علي طور لکيو تہ حڪومت هڪ طرف عورتن جي خدمتن جي تعريف ڪري رهي آهي، جڏهن تہ ٻئي طرف عورتن جي حقن لاءِ آواز اٿاريندڙ ڪارڪنن کي گرفتار ڪيو ويو. سماجي ڪارڪن عمار رشيد پڻ وزيراعظم جي پيغام تي ردعمل ڏيندي چيو تہ جڏهن حڪومت پاڻ عورتن جي حقن لاءِ ٿيندڙ پرامن تقريبن کي روڪي رهي آهي تہ اهڙي پيغام جو ڪو مطلب نٿو رهي. هڪ ٻئي صارف نور لکيو تہ “هن وقت اسلام آباد جي جيلن ۾ ڪيترين ئي عورتن کي رڳو ان ڪري بند ڪيو ويو آهي ڇو تہ انهن پدرشاہ نظام خلاف آواز اٿاريو.” صباح بانو ملڪ چيو تہ عورتن جي حقن لاءِ ٿيندڙ مارچ کان ٿوري دير اڳ ئي منتظمين کي گرفتار ڪيو ويو. قانون تي بہ سوال سينيئر صحافي حامد مير قلم 144 جي استعمال تي تنقيد ڪندي چيو تہ اهو “نوآبادياتي دور جي وراثت” آهي. وڪيل جبران ناصر چيو تہ قلم 144 جي ڀڃڪڙي ضمانتي ڏوھ آهي، تنھن ڪري ڪارڪنن کي ڪلاڪن تائين حراست ۾ رکڻ يا غير ضمانتي دفعات شامل ڪرڻ جو مقصد شايد “ذلت ۽ خوف پيدا ڪرڻ” هو. ڪراچي ۾ عورت مارچ 10 مئي تي ٻئي طرف عورت مارچ جي منتظمين اعلان ڪيو آهي تہ هن سال ڪراچي ۾ اورت مارچ 10 مئي تي منعقد ڪيو ويندو. منتظمين هڪ بيان ۾ چيو تہ هن سال مارچ ماءُ جي عالمي ڏينھن تي ڪيو ويندو، ڇاڪاڻ⁠ تہ رمضان دوران ڪيترين عورتن کي اضافي ذميواريون هونديون آهن. هن سال پهريون ڀيرو ڪراچي ۾ عورت مارچ سي ويو تي منعقد ڪيو ويندو، جڏهن تہ گذريل سالن ۾ اهو فريئر هال يا باغ جناح ۾ ڪيو ويندو هو. منتظمين پنهنجي بيان ۾ چيو تہ عورتون رڳو ماءُ، زال يا ڌيءُ طور نہ پر شهرين، مزدورن ۽ فيصلا ڪندڙ ماڻھن طور بہ سڃاڻپ جي حقدار آهن. بيان ۾ چيو ويو تہ سماج عورتن کي تحفظ ڏيڻ جو دعويٰ تہ ڪري ٿو، پر حقيقت ۾ گھريلو تشدد، زبردستي مذهب تبديلي، معاشي استحصال ۽ ٻين قسمن جي تشدد کان کين بچائڻ ۾ ناڪام آهي. منتظمين پنهنجي پيغام ۾ چيو: “شڪر ڪريو اسان انصاف جي گھر ڪري رھيا آهيون، بدلي جي نہ.”