ايران–آمريڪا–اسرائيل تڪرار: هڪ وڌندڙ جنگ، خاموش دنيا ۽ غير يقيني مستقبل

وچ اوڀر هڪ ڀيرو ٻيهر عالمي سياست جي مرڪز ۾ اچي بيٺو آهي، جتي ايران، آمريڪا ۽ اسرائيل جي وچ ۾ وڌندڙ تڪرار هاڻي هڪ اهڙي جنگ جي صورت اختيار ڪري چڪو آهي، جيڪا رڳو علائقائي نہ رهي آهي، پر عالمي امن ۽ استحڪام لاءِ سنجيدہ خطرو بڻجي چڪي آهي. هن تڪرار جي نوعيت، رفتار ۽ شدت اهو ظاهر ڪري رهي آهي تہ دنيا هڪ نئين دور ۾ داخل ٿي رهي آهي، هڪ اهڙو دور، جتي طاقت جي سياست کي انساني قدرن کان مٿي بيهاري پئي وڃي. ايران ۽ اسرائيل جي وچ ۾ ڇڪتاڻ ڪا اوچتي پيدا ٿيل صورتحال نہ آهي، پر ان جون پاڙون ڏهاڪن تي پکڙيل آهن. 1979ع جي اسلامي انقلاب کان پوءِ ايران جي سياسي ۽ نظرياتي رخ ۾ وڏي تبديلي آئي، جنهن مغربي دنيا، خاص ڪري آمريڪا ۽ اسرائيل سان ان جا لاڳاپا وڌيڪ خراب ڪيا. اسرائيل لاءِ ايران هميشہ هڪ ممڪن وجودي خطري طور ڏٺو ويو آهي، جڏهن تہ ايران پاڻ کي علائقي ۾ هڪ خودمختيار ۽ مزاحمتي قوت طور پيش ڪندو رهيو آهي. آمريڪا، جيڪو اسرائيل جو ويجھو اتحادي آهي، هن تڪرار ۾ سدائين هڪ اهم ڪردار ادا ڪندو رهيو آهي، جنهن ڪري هي ٽڪراءُ رڳو ٻن ملڪن تائين محدود نہ رهيو. گذريل ٻن سالن ۾، خاص ڪري 2024ع کان پوءِ، هن تڪرار ۾ هڪ نئين شدت آئي آهي. ايران ۽ اسرائيل جي وچ ۾ سڌي فوجي ڪارروائين جو آغاز ٿيو، جنهن ۾ ڊرون حملا، ميزائيل وار ۽ سائبر حملن جو استعمال ڪيو ويو. 2025ع ۾ اسرائيل جي ايران اندر فوجي هدفن تي حملن ۽ ان جي جواب ۾ ايران جي طرفان وڏي پيماني تي ميزائيل حملن هن تڪرار کي هڪ نئين سطح تي پهچايو. صورتحال تڏهن وڌيڪ ڳنڀير ٿي وئي، جڏهن 2026ع ۾ آمريڪا سڌي طرح هن جنگ ۾ شامل ٿيو، جنهن سان طاقت جو توازن وڌيڪ بگڙي ويو. موجودہ صورتحال ۾ جنگ هاڻي رڳو فوجي محاذن تائين محدود نہ رهي آهي. ايران، آمريڪا ۽ اسرائيل جي وچ ۾ سڌي ٽڪراءُ سان گڏوگڏ، علائقي جا ٻيا ملڪ ۽ گروہ بہ هن جنگ ۾ شامل ٿي ويا آهن. لبنان ۾ حزب الله، غزہ ۾ حماس، ۽ عراق ۽ يمن ۾ ايران سان لاڳاپيل گروپن جي سرگرميون هن تڪرار کي هڪ وسيع علائقائي بحران ۾ تبديل ڪري رهيون آهن. نتيجي طور، جنگ جو دائرو وڌي رهيو آهي ۽ ان کي ڪنٽرول ڪرڻ وڌيڪ مشڪل بڻجي رهيو آهي. هن تڪرار جو سڀ کان وڏو ۽ افسوسناڪ پهلو ان جي انساني قيمت آهي. جنگ هميشہ انگن اکرن ۾ بيان ڪئي ويندي آهي، ڪيترا حملا ٿيا، ڪيترا هدف تباه ٿيا، ۽ ڪيترا فوجي مارجي ويا. پر انهن انگن اکرن جي پويان جيڪي انساني ڪهاڻيون لڪل آهن، اهي گھڻو ڪري نظرانداز ٿي وينديون آهن. ايران ۾ سياسي احتجاجن کي سختي سان دٻايو پيو وڃي، ماڻهن جي آزاديون محدود ٿي رهيون آهن، ۽ خوف جو ماحول وڌي رهيو آهي. اسرائيل ۾ بہ عام شهري ميزائيل حملن جي خطري هيٺ زندگي گذاري رهيا آهن. لبنان، غزہ ۽ ٻين متاثر علائقن ۾ انساني بحران وڌي رهيو آهي، جتي کاڌي، پاڻي ۽ صحت جون بنيادي سهولتون بہ متاثر ٿي رهيون آهن. اهو سڀ ڪجھ ڏيکاري ٿو تہ جنگ ۾ ڪابہ حقيقي فتح نہ هوندي آهي، صرف انساني نقصان ۽ تڪليف هوندي آهي. هن جنگ جا اثر صرف انساني سطح تائين محدود نہ آهن، پر عالمي معيشت ۽ سياست تي بہ ان جا گھرا اثر پئجي رهيا آهن. توانائي مارڪيٽ خاص طور تي متاثر ٿي رهي آهي، ڇو تہ سامونڊي لنگھ هرمز، جيڪا دنيا جي تيل جي فراهمي لاءِ اهم آهي، هن تڪرار جي ڪري خطري ۾ آهي. نتيجي طور، تيل جون قيمتون وڌي رهيون آهن، جنهن جو اثر دنيا جي تقريباً هر ملڪ تي پئجي رهيو آهي. يورپ ۽ ايشيا ۾ توانائي جي فراهمي بابت خدشا وڌي رهيا آهن، ۽ ڪيترن ملڪن کي پنھنجون پاليسيون تبديل ڪرڻيون پئجي رهيون آهن. عالمي سياست ۾ بہ هڪ نئين صف بندي نظر اچي رهي آهي. آمريڪا، چين، روس ۽ يورپي يونين پنهنجي پنهنجي مفادن جي تحفظ ۾ مصروف آهن، جنهن ڪري گڏيل عالمي موقف جو فقدان واضح آهي. گڏيل قومن جھڙا ادارا، جيڪي عالمي امن ۽ سلامتي لاءِ قائم ڪيا ويا هئا، هن صورتحال ۾ محدود ۽ غير اثرائتا نظر اچي رهيا آهن. بيان ۽ اپيلون تہ ڪيون وڃن ٿيون، پر عملي قدم کڻڻ ۾ ناڪامي نظر اچي ٿي. هن تڪرار ۾ شامل هر ڌر پنهنجي حڪمت عملي سان اڳتي وڌي رهي آهي. ايران پنهنجي علائقائي اثر کي برقرار رکڻ ۽ پنهنجي نظام کي بچائڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي. اسرائيل پنهنجي دفاع کي مضبوط ڪرڻ ۽ ايران جي فوجي صلاحيت کي ختم ڪرڻ لاءِ اڳواٽ حملا ڪري رهيو آهي. آمريڪا، جيڪو پاڻ کي استحڪام جو ضامن سڏائي ٿو، عملي طور هڪ ڌر جي حمايت ڪندي نظر اچي ٿو، جنهن سان تڪرار وڌيڪ پيچيدہ ٿي رهيو آهي. پر سوال اهو آهي تہ ڇا طاقت جي بنياد تي ڪو مستقل حل ممڪن آهي؟ تاريخ ٻڌائي ٿي تہ جنگون آخرڪار ڳالھين تي ختم ٿينديون آهن. پر اهو بہ هڪ تلخ سچ آهي تہ ڳالھين تائين پهچڻ لاءِ وڏو انساني ۽ معاشي نقصان برداشت ڪرڻو پوندو آهي. موجودہ صورتحال کي ڏسندي، مستقبل بابت ڪيتريون ئي امڪاني حالتون سامهون اچن ٿيون. ممڪن آهي تہ جنگ محدود سطح تي جاري رهي، جتي ميزائيل ۽ هوائي حملا ٿيندا رهن. اهو بہ ممڪن آهي تہ جنگ علائقائي سطح تي وڌيڪ ڦهلجي وڃي، جيڪڏهن وڌيڪ ملڪ سڌي طرح شامل ٿين. هڪ وڌيڪ خطرناڪ امڪان مڪمل جنگ جو آهي، جتي وڏيون عالمي طاقتون بہ شامل ٿي سگھن ٿيون. ۽ آخرڪار، هڪ اميد اهو بہ آهي تہ سفارتي ڳالھين ذريعي تڪرار کي ختم ڪيو وڃي. اداريي طور، اهو چوڻ ضروري آهي تہ هي تڪرار صرف سياسي يا فوجي مسئلو ناهي، پر اهو انسانيت جو مسئلو آهي. جنگ ڪنهن بہ مسئلي جو مستقل حل ناهي، ۽ طاقت جي سياست هميشہ انساني قدرن کي نقصان پهچائيندي آهي. عالمي برادري کي گھرجي تہ هو پنهنجي ذميواري محسوس ڪري ۽ هن بحران کي ختم ڪرڻ لاءِ سنجيدہ ۽ گڏيل قدم کڻي. آخر ۾، ايران–آمريڪا–اسرائيل تڪرار موجودہ وقت جو هڪ وڏو امتحان آهي. اهو ڏسڻو آهي تہ ڇا دنيا طاقت جي سياست کان مٿي اچي سگھي ٿي يا نہ. جيڪڏهن سفارتڪاري کي ترجيح نہ ڏني وئي، تہ هي جنگ صرف وچ اوڀر تائين محدود نہ رهندي، پر سڄي دنيا کي پنهنجي لپيٽ ۾ وٺي سگھي ٿي. اهو سوال اڃا بہ بي جواب آهي: ڇا انسانيت سياست کان مٿي اچي سگھندي؟ جيڪڏهن نہ، تہ پوءِ امن صرف هڪ خواب بڻجي رهجي ويندو، هڪ اهڙو خواب، جيڪو هر جنگ سان وڌيڪ پري ٿيندو پيو وڃي.